ใบบัวบก เป็นสมุนไพรที่มีคุณประโยชน์มากมาย มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ ว่า Centella asiatica ( Linn. ) ชื่อพื้นเมือง ผักแว่น ผักหนอก ทางเหนือเรียก ปะหนะ เอขาเด๊าะ บัวบกเป็นพืชที่ปลูกได้ง่าย มีใช้ทั้งในตำราอายุรเวท และประเทศจีน และในแพทย์แผนไทย ในตำรายาไทย ระบุสรรพคุณของบัวบกโดยใช้ทั้งต้น ดังนี้ " แก้ช้ำใน บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย เมื่อยล้า ขับปัสสาวะ แก้อาการเริ่มเป็นบิด ทำให้เลือดแผ่ซ่าน แก้ท้องร่วง เป็นยาขจัดเลือดเสีย แก้โรคผิวหนัง รักษาบาดแผล แก้พิษงูกัด แก้มุตกิต ระดูขาว สารสำคัญเป็นสารในกลุ่ม เทอร์ปีนอยด์ Terpenoids พวก ไตรเทอร์ปีน Triterpenes ในรูปไกลโคไซด์ ที่สำคัญคือ เอเซียติโคไซด์ ( Asiaticoside ) ใบบัวบกสามารถนำมารับประทานและรักษาแผลภายนอกได้

สรรพคุณทางวิชาการทางการแพทย์ที่น่าสนใจ

1. มีสารต้านอนุมูลอิสสระ และมีสารต้านมะเร็ง
2. สามารถรักษาโรดกระเพาะได้ โดยสามารถลดขนาดของแผลในกระเพาะอาหารหนูได้อย่างมีนัยสำคัญ บอกถึงศักยภาพที่อาจจะทดลองนำมาใช้ในคนได้
3. ลดความเครียด ( Anxiolytic ) โดยมีงานวิจัยที่เชื่อถือได้ ในคน ( double-blind, placebo-controlled trial )
4. มีคุณประโยชน์ในผู้ป่วยเบาหวาน โดยเพิ่ม การไหลเวียนของเส้นเลือดฝอย การแลกเปลี่ยนออกซิเจนต่อเนื้อเยื่อ ทำให้ลดควาเมเสี่ยง ของการบวม เส้นประสาทเสื่อม เหน็บชา อ่อนแรง ในเบาหวาน
5. เพิ่มการไหลเวียนของเส้นเลือดฝอย การแลกเปลี่ยนออกซิเจนต่อเนื้อเยื่อ ทำให้ลดควาเมเสี่ยง ของการบวม ในผู้สูงอายุ ผู้ที่มีแรงดันในเส้นเลือดดำสูง หรือโรคเลือดคั่งขาบวมในผู้ที่เดินทางนานๆ ในรถหรือเครื่องบิน
6. อาจลดความเสี่ยงของ โรคริดสีดวง และ เส้นเลือดขอดที่ขา
บำรุงสมอง มีงานวิจัยแต่ยังเป็นในระดับสัตว์ทดลองว่าทำให้มีความคิดอ่านและโรคอัลไซเมอร์ดีขึ้นได้

ข้อห้ามและข้อควรระวัง

ไม่ควรรับประทานในเด็ก สตรีมีครรภ์ และคนที่เป็นโรคตับ เช่น ตับอักเสบที่มีเอนไซม์ตับสูง หรือตัวเหลือง หรือตับ

สรุป

ใบบัวบก เป็นพืชที่สารต้านอนุมูลอิสระ มีทั้งความเป็นอาหารและมีสรรพคุณทางเภสัช พอที่จะนำมาเป็นอาหารเสริมสุขภาพ ลดความเสี่ยงการเกิดโรคบางโรคได้ และอาจพัฒนามาเป็นยาก็ยังได้ในปริมาณที่สูง คนไทยรับประทานกันมานานแสนนาน มีความปลอดภัย และเชื่อถือได้